سهولت

تسهیل و تیسیر به معنای آسان کردن و سهل گردانیدن است و منظور از اصل تسهیل و تیسیر این است که برنامه ها و اقدامات تربیتی باید اموری آسان و میسر بوده و مبتنی بر تکلیف شاق نباشد، و راه هایی در تربیت گشوده شود که متربی با میل و رغبت در آن راه ها گام زند.

ملایمت و مدارا ، اصلی حاکم در همه اموری است که نام تربیت بر خود دارد و آن چه مبتنی بر روش های تکلف آور و خشونت بار باشد از حوزه تربیت بیرون است، چنانچه آیین دین به تمامی مبتنی بر تسهیل و تیسیر است و هیچ امر خلاف فطرت و تکلیف شاق و مالایطاق در آن راه ندارد.

خداوند در قرآن کریم به صراحت بیان می کند:

«خداوند هیچ کس را جز به قدر توانایی اش تکلیف نمی کند.»(بقره/286)

یکی از اصولی که بر تمامی روابط انسانی سایه می اندازد، اصل رفق و مدارا است. این زیر بنای اخلاقی ، می تواند اثر خود را در عرصه های مختلف سیاسی ، اقتصادی، مالی و اجتماعی نشان دهد، به گونه ای که اگر این اصل از دایره «اخلاق و تربیت» حذف شود، پیکره این دو درهم می ریزد. نه نام و نشانی از اخلاق باقی می ماند و نه نام و نشانی از تربیت. از آن جا که نوجوانان مخاطب بسیاری از آموزه های اخلاقی هستند، همه شما سرگروه هایی که با آن ها سروکار دارید، باید مفاهیمی هم چون رفق، مدارا و تسهیل را به خوبی هضم کرده و این مفاهیم ، جزئی از زندگی شما باشد. در زندگی باید آسان گرفت تا بر ما آسان گرفته شود. به فرموده حضرت علی(ع) :

«کارها را آسان گیر، تا آسوده زندگی کنی. چه کم باشد که چیزی آسان گرفته شود، ولی آسان نگردد.»

(سخن های ماندگار، ص 52)

همه ما فرعون را از منظر قرآن کریم به عنوان نمادی از کفر، استبداد، انعطاف ناپذیری و خشونت می شناسیم. کسی که در مقابل معجزات متعدد حضرت موسی(ع) کوچکترین نرمشی از خود نشان نداد، اما آنگاه که حضرت موسی و هارون مامور به هدایت او شدند، خدای متعال به آن ها فرمود که در قالب«قول لین» دعوت خود را آغاز کنند، چرا که متذکر شدن و آراسته شدن به خشیت الهی و تاثیر پذیرفتن از ندای آسمانی انبیاء ، مشروط به «قول لین» است.

«به سوی فرعون بروید که او ظغیان کرده است ، پس به نرمی با او سخن بگویید، شاید متذکر شود یا خدا ترس گردد.»(طه/43،44)

امام باقر(ع) فرمود:

«خداوند ملایم است و ملایمت را دوست دارد، و آن چه نسبت به ملایمت و مدارا می بخشد نسبت به خشونت و سخت گیری نمی بخشد.»(کافی، ج 2 ، باب رفق)

همان گونه که در این حدیث کاملا مشهود است ، تاثیراتی که ملایمت و نرمی در پی دارد، خشونت و سخت گیری هرگز ندارد، به خاطر همین است که رسول اکرم(ص) در سفارش های خود این گونه توصیه می کنند:

«(نو باوگان را) آموزش دهید و آسان بگیرید و تحت سختی قرار ندهید و متنفر نسازید(یعنی اگر ناراحتی برای آنان به وجود آورید ، از فرا گرفتن دانش دلسرد و گریزان می شوند) و هرگاه بر یکی از شما غضب مستولی گردد، خویشتن دار باشد و ساکت بماند.»(بحار، ج 68، ص 404)

ملایمت، نرمی  و آسان گیری، رمزهای موفقیت رسول اکرم (ص) در امر تبلیغ است، همان گونه که خود خداوند به رسولش چنین می فرماید:

«چگونه در رحمت الهی نرم و ملایم شدی، اگر تند و خشن بودی همه از اطراف تو پراکنده می شدند، یعنی آیین دین تو گسترده نمی شد.»(آل عمران/ 159)

این یک اصل مسلم است که خداوند در دین خود بنا را بر آسان گیری و تسهیل گذاشته است نه بر سخت گیری، همان گونه که به صراحت در قرآن می فرماید:

«یرید الله بکم العسر و لا یرید بکم الیسر»(بقره/185)

شهید مطهری در کتاب سیری در سیره نبوی می نویسد: «دین اسلام سماحت دارد. به یک انسان می گوید سماحه، یعنی انسان با گذشت ولی، دین با گذشت است یعنی چه؟… دینی که به شما می گوید وضو بگیر همین دین به شما می گوید اگر زخم یا بیماری در بدن تو هست و خوف و ضرر داری(نمی گوید یقین داری به ضرر) تیمم بکن و وضو نگیر… اتفاقا از نظر آن هایی که از بیرون دارند نگاه می کنند یکی از چیزهایی که اسلام همه را جذب می کند، همین سهولت و سماحت این دین است، پیغمبر فرموده یک نفر مبلغ ، باید مبلغ سماحت و سهولت این دین باشد. کاری بکند که مردم به امر دین تشویق و ترغیب شوند.»

در امور تربیتی – همان گونه که اسلام اصرار دارد – باید از اصل سهولت استفاده گرد زیرا با آسان گرفتن ، راه تربیت آسان تر و هموارتر می شود و متربی با آرامشی خاص به تکالیف خود می پردازد و از سرگروه خود کمال تشکر را دارد گه چنین آموزشی را همراه با آرامش به او داده است.

در بسیاری از امور تربیتی سرگروه هنرمند چنگ به سماحت می زند و در بسیاری از خطاهایی که متربی مرتکب می شود انسان خردمند سماحت را در پیش می گیرد. اگر سرگروه های عزیز به این امر مهم دقت و توجه داشته باشند ، به سهولت در جاده تربیت قدم برمی دارند و بسیاری از سوالات آنان جواب داده می شود.

سهولت و آسان گیری در اسلام از جایگاهی بس بالا و ارزشمند برخوردار است و هنگامی که انسان پی به جایگاه آن در مسائل تربیتی اسلامی می برد که نگاهی هر چند کوتاه به روایاتی که در این باب است بیندازد.

(در این جا به دلیل نبود فضا نمی توان اشاره ای نمود.)

به اشتراک بگذارید...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *