لحاظ تفاوت های فردی

تربیت امری تدریجی و مرحله به مرحله است که بر اساس توانایی و جایگزینی و پا بر جایی صورت می پذیرد. استعدادهای هیچ انسانی جز بر اساس تواناییهاش و جز با حرکتی تدریجی، در جهت کمال مطلق شکوفا نمی شود و این اصل یعنی تدریج و تمکن، اصلی حاکم در تربیت است.

در سیر تربیت چنانکه مقتضای حکمت و عنایت الهی این است که هر موجودی به غایت و کمال خود برسد، انسان با صیرورتی تدریجی استکمال می یابد و در این سیر، تفاوت مراتب وجود دارد و ملاحظه ی تفاوت های فردی و اختلاف استعدادها و گوناگونی انسان ها از مسائل اساسی در تربیت است که بدون توجه بدان ، تربیتی درست، معنا نمی یابد.

لحاظ تفاوت های فردی در امر تربیت اسلامی را می توان از جای جای زندگی ائمه به دست آورد.

دیگر این امری ثابت شده و مسلم است که هدایت و تربیت امری است تدریجی و مبتنی بر توانایی آدمی، زیرا استعدادهای انسان به تدریج بر مبنای توانایی هاش شکوفا می شود و انسان ها از نظر استعداد و توانایی در مراتب مختلفند.

این گوناگونی و تفاوت، امری لازم و اجتناب ناپذیر است و اگر در هدایت وتربیت بدان توجه نشود، و برنامه ها و دستورالعمل های دینی با رعایت اختلاف استعدادها و ظرفیت ها و توانایی ها سامان نیابد، دین نقشی را که باید داشته باشد از دست می دهد و دینداری آن سان که باید میسر نمی شود. حضرت علی(ع)در این باره هشداری اساسی داده و فرموده:

«خیر مردم در تفاوت آن ها(در استعدادها) است و اگر همه (در استعداد) مساوی باشند، هلاک شوند.»

(امالی، ص446)

ابلاغ کنندگان دین باید با ملاحظه ی واقعیت انسان ها و توجه به مراتب آن ها برنامه ریزی کنند و از تناسبی که ظرف و مظروف باید داشته باشند، غافل نگردند.

مقصود از تفاوت های فردی ویژگی هایی است که فرد در پیدایش آن ها دخالت نداشته و در اختیار او نیست این تفاوت های فردی در کلام پیامبر چنین بیان شده است:

«مردم معادنی هستند همانند معادن طلا و نقره»(من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 380)

همانطوری که طلا از ابتدا طلاست و نقره نیز نقره، همین طور انسان نیز با یک سری تفاوت های فردی به دنیا می آید و نباید این تفاوت ها را نادیده گرفت.

البته دو نکته درباره این حدیث ضروری است:

  1. درست است که طلا از ابتدا طلا بوده ولی همین طلا را با حفظ طلا بودن می توان با کار روی آن، آن را به شکل دلخواه درآورد، در انسان ها نیز با حفظ تفاوت های فردی می توان تغییرات تربیتی را به وجود آورد.
  2. در این روایت نقش فرد در ایجاد عوامل نادیده گرفته شده و نفی شده است ولی نقش عوامل دیگری مثل، پدر مادر،محیط،تغذیه و… نادیده گرفته نشده است.

بنابر این تفاوت های فردی در اختیار فرد نیست تا مربی انتظار داشته باشد که او آن عامل را برطرف کند. لذا اگر مربی کار تربیتی یکسانی را درباره عده ای انجام دهد ولی این کار تاثیر متفاوتی داشته باشد باید بداند که مقداری از این تفاوتِ تاثیر به تفاوت های فردی بر میگردد. این تفاوت تاثیر در کلام امام علی(ع)اینچنین آمده است:

«مردم همانند درختان یک باغ می باشند که از یک آب تغذیه می کنند ولی هرکدام دارای میوه ای به خصوص هستند.»

پس همیشه این را بدانیم که افراد با هم متفاوت هستند، لذا اگر یک روش تربیتی تاثیر نگذاشت از روشی دیگر استفاده نماییم.

پس سرگروه عزیز این روش را نیز مدنظر داشته باشید ، باید با هر نوجوان طبق استعداد و ظرفیت درونی اش رفتار نمایید و او را تربیت کنید. شما نمی توانید یک دانه گلابی در زمین بکارید ولی از او انتظار رشد وبه عمل آمدن سیب داشته باشید، این درخت همان گلابی را به شما می دهد نه سیب.

اگر استعداد افراد گروهتان را شناسایی نکنید به هیچ عنوان نمی توانید تربیت را به درستی اجرا نمایید.

به اشتراک بگذارید...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *