محورهای رشد در صالحین (2)

برخی صاحبنظران معتقدند که اطلاق کلمه انسان به این موجود دو پا و مستوی‌القامه، در اصل به دلیل نیازمندی اولیه او، به انس و الفت با سایرین است؛ زیرا کلمه انسان از ماده انس و الفت گرفته شده است.

مشهورترین نظریه اندیشمندان علوم اجتماعی در این خصوص آن است که انسان موجودی مدنی بالطبع است و به طور فطری و ذاتی خواهان حیات اجتماعی است. انسان در اجتماع زاده می‌شود، در اجتماع رشد می‌‌کند و به تعالی می‌‌رسد، در اجتماع ادامه حیات می‌‌دهد، باقی می‌‌ماند و سرانجام در اجتماع از دنیا رخت برمی‌‌بندد.

انسان در خلال زندگی اجتماعی توانمندی‌‌‌ها و استعدادهای ویژه خود را کشف می‌‌کند و به ظهور می‌‌رساند و اصولاً بسیاری از توانایی‌‌‌های انسان در جمع هویدا می‌شود و قابلیت شکوفایی در انزوا را ندارد؛ استعداد و توانایی‌هايي همچون: رهبری و اداره گروه، مدیریت کار گروهی، تعاون و همیاری و سایر صفات و ویژگی‌‌‌های اجتماعی از اين دست.

در مباحث گذشته، مربوط به دوره رشد عاطفی گفتیم که رساندن متربی به تعادل عاطفی و احساسی، همواره از اصلی‌‌ترین اهداف سیر تربیتی صالحین در مرحله رشد است. در این بخش هم به دلیل اهمیت موضوع، این نکته را یادآور می‌شویم که رسیدن به مرحله تعالی انسانی در طول حیات، همیشه نیازمند وجود عنصر تعادل و تعامل در کنار هم و به یک اندازه در زندگی تک تک افراد است و درست برهمین اساس است که گفته می‌شود: از تعامل با تعادل به تعالی می‌‌رسیم. البته در این میان، پرواضح است که عنصر تعادل مربوط به زندگی فردی افراد و رشد عاطفی آنهاست و عنصر تعامل نیز مربوط به زندگی اجتماعی ایشان و حضور آنان در جمع است.
بر این اساس، برای رساندن متربیان به بلوغ و رشد اجتماعی در سیر تربیتی صالحین، لازم است كه ابتدا، چهار اصل اساسی زندگی اجتماعی از منظر اسلام را در این مجال با یکدیگر مرور کنیم و پس از آن به بیان اهداف و راهکارهای اساسی رشد اجتماعی، مختصّ اعضای حلقه‌‌‌های تربیتی صالحین بپردازیم.
اصول زندگی اجتماعی در اسلام
1. احترام به انسان‌ها بر اساس فضایل اخلاقی و تقوای الهی
قرآن کریم، ملاک برتری انسان‌ها را تقوا و آراستگی به فضایل اخلاقی دانسته و می‌‌فرماید: «یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم؛ ‌ای مردم همانا ما همه شما را از مرد و زن آفریدیم و شما را به صورت اقوام و قبایل درآوردیم تا یکدیگر را بشناسید، به راستی که گرامی‌ترین افراد نزد خدا، باتقواترین افراد است و خدا دانا و آگاه می‌‌باشد».  (حجرات، 13)
بر این اساس، فرد در جریان صالحین حتماً باید به مرحله‌ای از رشد اجتماعی برسد که هرگز ملاک برتری افراد را در گروه، موقعیت اجتماعی، وضع طبقاتی، نژاد، ملیت، جنس، مقام و ثروت آنان ندانسته و توجهش را تنها به انسانیت، تقوا و رعایت اصول اخلاقی و ‌‌ایمانی معطوف بدارد.
2. رعایت عدالت در مناسبات اجتماعی
قرآن کریم در این زمینه می‌‌فرماید: «یا ایها الذین امنوا کونوا قوامین لله شهدا بینکم بالقسط و لایجرمنکم شنئان قوم علی ان لاتعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوی و اتقوالله ان الله خبیر بما تعملون؛ ‌ای کسانی که ‌‌ایمان آورده‌اید، در راه خدا پایدار باشید و گواه عدالت باشید، نباید دشمنی با گروهی شما را از عدالت باز بدارد، عدل را رعایت کنید؛ زیرا عدالت بر تقوا نزدیک‌تر است، در برابر خدا تقوا را مراعات کنید؛ زیرا خداوند از آنچه شما انجام می‌دهید آگاه است».  (مائده، 8)
در این آیه شریفه، دو ملاک مهم و اساسی برای رسیدن به رشد اجتماعی یادآور شده است:

ـ اوّل آنکه رعایت عدالت، به تقوا نزدیک‌تر است؛
ـ و دوم آنکه نباید دشمنی با گروهی، شما را از عدالت باز دارد.
3. مسئول بودن در قبال مشکلات مسلمین.
رسول گرامی اسلام صلّی‌الله علیه وآله در این‌باره می‌‌فرماید: «من اصبح و لم یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم؛ کسی که روزش را آغاز کند و در حل مشکلات مسلمانان اقدام ننماید، مسلمان نیست».  (کافی، ج2، ص114)
4. اصل تعاون و همکاری و اصل مشاوره در حل و فصل امور
قرآن کریم در این زمینه می‌‌فرماید: «تعاونوا علی البر و التقوي؛ در امر نیک و تقوا با یکدیگر همکاری نمایید». (مائده 2)
چنانچه در آیه مربوط به مشورت می‌‌خوانیم: «و شاورهم فی الامر؛ در امور با مردم مشورت کن». (آل عمران، 159)
و نیز آمده است: «و امرهم شوری بینهم؛ حل و فصل امور از طریق شورای میان آنها صورت می‌‌پذیرد». (شوری، 38)
اکنون و با استناد به چهار اصل اساسی زندگی اجتماعی در اسلام، به دلیل ضرورت تحقّق رشد اعضای گروه در زمینه‌‌‌های اجتماعی، به بیان پنج هدف عمده رشد اجتماعی اعضای حلقه‌‌‌های تربیتی صالحین می‌‌پردازیم:
ـ هدف اوّل: پرورش روحیه دفاع از قسط و عدالت در جامعه و پاسداری از ارزش‌‌‌ها و آرمان‌ها؛
ـ هدف دوم: پرورش روحیه التزام عملی به قانون و رعایت حقوق دیگران؛
ـ هدف سوم: پرورش روحیه مسئولیت‌پذیری، اهتمام به امور اجتماعی و مشارکت در فعالیت‌های دینی و اجتماعی؛
ـ هدف چهارم: تقویت روحیه گذشت، فداکاری و ایثار در روابط جمعی و مقدم شمردن مصالح جمعی در جامعه بر منافع فردی؛
ـ هدف پنجم: ایجاد روحیه محبت و دوستی و کمک به حق طلبان، عدالت خواهان، مظلومان و مستضعفان عالم و نیز انزجار و نفرت از مستکبران و ستمکاران و استثمارگران عالم مطابق با ارزش‌‌‌های اسلامی.
برخی راهکارهای رشد اجتماعی
برای ترغیب اعضای حلقه‌‌‌های تربیتی صالحین به تعاون، همکاری و دگریاری انسان‌ها، می‌‌توان هرازگاهی امکان مشارکت آنان را در امور خیریه و عام المنفعه شهر و دیارشان فراهم آورد و ایشان را به‌عنوان مثال در گروه‌های «تعاون و همیاری» و یا «یاری رسانی به نیازمندان» و نیز «کمک به آسیب‌دیدگان» و «جشن نیکوکاری» و امثال آن، سازماندهی کرده و در مواقع لازم و ضروری به صورت نمادین، در برنامه‌‌‌های مرتبط با این موضوع شرکت داد.
علاوه بر این مربی صالحین می‌تواند به منظور ارتقاي سطح تعالیم مثبت افراد با گروه و نیز توانمندسازی آنان در انجام فعالیت‌های جمعی، اجرای برخی برنامه‌‌‌های مذهبی و انقلابی اثرگذار همچون اعیاد و وفیات، راهپیمایی روز قدس، مراسم بزرگداشت رحلت امام (ره) و از این قبیل را، به اعضای حلقه‌‌‌های تربیتی صالحین بسپارد.
البته برای افزایش روحیه مشارکت جمعی و انجام کار گروهی می‌‌توان اجرای برنامه‌‌هایی از قبیل: اردوهای تفریحی فرهنگی، برگزاری مسابقات ورزشی، جنگ شادی، نماز جماعت، دعا و اجرای سایر برنامه‌‌هایی از این دست را به اعضای حلقه‌‌‌های تربیتی و شرکت‌کنندگان در اردو محول کرد.
چنان‌که در این‌باره، یکی از مربیان حلقه‌‌‌های تربیتی می‌‌گفت كه با اعضای گروه قرار گذاشته است که همه…

به اشتراک بگذارید...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *